چرا سراب پدید می آید؟

[Magnum]

چرا سراب پدید می آید؟


اغلب در جاده‌های آسفالته مستقیم یا در بیابانها ، منظره آب یا برکه‌ای دیده می‌شود، که وقتی بسوی آن حرکت می‌کنیم، آن هم با همان سرعت و در همان جهت پیش می‌رود، یا وقتی نزدیکش می‌شویم، از نظر محو می‌گردد. این منظره سراب است. سراب یک فریب طبیعت است که در شرایط معین جوی چشم ما را دچار خطای دید می‌کند.

http://nature.harferooz.com/photos/images/281mirage.jpg (http://nature.harferooz.com/photos/view.php?filename=281mirage.jpg)


چرا سراب پدید می آید؟

اصل و ریشه این پدیده را باید در شیوه حرکت نور در محیطهای مختلف و به تبع آن پدیده شکست و انکسار نور بررسی کرد. پرتوهای نور در عبور از محیطهایی با غلظتهای متفاوت تغییر جهت داده و به عبارتی می‌شکنند، مثل عبور نور از هوا به آب و یا از هوای گرمتر به هوای سردتر و علت هم به تغییر سرعت نور در محیطهای متفاوت بر می‌گردد.

در روزهای گرم ، پرتوهای خورشید (http://nature.harferooz.com/www.nature.harferooz.com)که به سطح زمین می‌رسند، آن را گرم می‌کنند. لایه‌های هوایی که نزدیک سطح زمین قرار دارند، نسبت به لایه‌های بالایی ، گرمتر و در نتیجه رقیقتر می‌شوند. حال پرتوهای خورشید برای رسیدن به سطح زمین باید از محیط غلیظ وارد محیط رقیق شوند، لذا پرتوهای شکست مربوط به آنها از خط عمود دورتر می‌شوند. زمانی که پرتوهای تابشی خورشید به زاویه حد می‌رسند. دیگر وارد لایه رقیق نخواهند شد. در نتیجه بازتابش داخلی کلی رخ داده و این پرتوها به سمت بالا بر می‌گردند.

پرتوهای بازتابی ضمن برخورد با ذرات هوا ، رنگ آبی را بیش از سایر رنگها پراکنده کرده و موجب می‌شوند، که ناظر رنگ آبی را روی سطح زمین ببیند. و تصور کند که آنجا برکه‌ای وجود دارد. به بیان ساده‌تر لایه هوا مانند آینه عمل کرده و آسمان را در خود منعکس می‌کند و آن را به شکل برکه آبی در برابر دیدگان ما هویدا می‌سازد. در این هنگام است که با یک سراب روبرو می‌شویم. در زمینهایی که بطرف بالا شیب دارند، پرتوهای بازتابی بیشتری به ما می‌رسد و احتمال رؤیت سراب افزایش می‌یابد.

[Magnum]

سراب


هوا گرم است. شدت نور خورشيد چشم‌هايت را آزار مي‌دهد. براي هيجان كوير پا به اين‌جا گذاشته‌اي. چندين راهنما خبره همراهي‌ات مي‌كنند و آب هم به اندازه كافي به همراه‌ات داري. اين گونه است كه درياچه زلال و زيبايي كه در دور دست ديده مي‌شود سرابي دلپذير به نظرت مي‌آيد. اما واي به روزي كه بي آب و سايه بان و پاي پياده به كوير بزني.

براي آنها كه تشنگي چندين روزه در كوير را تجربه مي‌كردند، سراب، شوخي زشت و بي مزه كوير است. اما براي آنان كه به كشف اسرار كوير مي‌روند يكي از زيبايي‌هاي منحصر به فرد كوير قطعا سراب است.
سراب در حقيقت شكست نور (http://nature.harferooz.com/www.nature.harferooz.com) است و دقيقا زماني رخ مي‌نمايد كه شاهد يك جا به جايي و تغيير بسيار سريع در چگالي هوا و اتمسفر جو هستيم،‌ يعني زماني كه يك لايه هوا به مقدار نسبتا زيادي گرم‌تر از سطح مجاورش باشد.

http://nature.harferooz.com/photos/images/839mirage.jpg (http://nature.harferooz.com/photos/view.php?filename=839mirage.jpg)



«محمد شاملو» كارشناس سازمان

هو اشناسي در اين باره مي‌گويد: «نور خورشيد هنگام عبور از لايه‌هاي جو وقتي از بخار آب عبور مي‌كند مي‌شكند. اگر سطح زمين صاف باشد، مثل خيابان‌هاي آسفالته يا بيابان‌هاي پوشيده از شن انعكاس اين نور شكسته شده چنان است كه گويي ما از زمين به آسمان نگاه مي‌كنيم. اين گونه سطحي صيقلي مثل آب به نظر مي‌آيد كه عكس آسمان در آن افتاده است.
به گفته او مهم‌ترين خصيصه در بهتر ديدن سراب رطوبت است كه با دماي هوا نسبت مستقيم دارد.

هر چه هوا گرم‌تر باشد رطوبت در لايه‌هاي نزديك به زمين بيشتر است و احتمال ديده شدن سراب هم افزايش مي‌يابد.

ورزش باد بايد جزيي باشد و يا اصلا وجود نداشته باشد تا سراب به خوبي به چشم بيايد. صاف بودن آسمان هم به خوب ديده شدن سراب كمك مي‌كند اگر چه در هواي ابري هم مي‌توان سراب را ديد.

«پدرام پناهي» يكي ازطبيعت‌گرداني است كه طبيعي‌ترين سراب را در جنوب كوير مركزي ايران در كوير لوت ديده است.

او مي‌گويد: «در روستاي مصر، نايبند، گرمه، عروسان، چوپانان و جندق قدم به قدم سراب ديده مي‌شود و چون در اين قسمت‌ها نخلستان وجود دارد بسيار گمراه كننده است.»

«علي اصغر آيتي زاده» راهنماي تورهاي كويرگردي مي‌گويد: «پديده سراب از خرداد تا شهريور، زماني كه هوا بسيار گرم است بسيار ديده مي‌شود.»
سراب (http://nature.harferooz.com/www.nature.harferooz.com) در افق ديده مي‌شود و هر چه به آن نزديك تر مي‌شوي عقب‌تر مي‌رود.