Magnum
28-06-2011, 09:06 AM
اصول بهرهبرداری جنگل
http://nature.harferooz.com/photos/images/147c91db66410c294db6ad47b.jpg (http://nature.harferooz.com/photos/view.php?filename=147c91db66410c294db6ad47b.jpg)
بهرهبرداری جنگل، علم و فن اجرای اصولی برنامهها برای تحقق اهداف پرورش جنگل است و در واقع یکی از ارکان علم جنگلداری به حساب میآید که حاصل سالیان دراز کار طبیعت و انسان را به هم پیوند میدهد و حلقهٔ اتصال بین بخشهای تولید زیستی و تولید صنعتی است.
مجموعه اقدامات مربوط به بهرهبرداری در صورتی که با اصول فنی و قواعد علمی انجام پذیرد فواید عدیدهای همچون ایجاد مشاغل مولد و سازنده، ایجاد درآمد برای روستاییان و جنگلنشینان، تأمین نیازهای چوبی جامعه، جلوگیری از پوسیدگی و به هدر رفتن سرمایهٔ ملی، افزایش میزان جذب و ذخیرهسازی آب، فراهم شدن زمینه برای زادآوری و تجدید نسل از طریق برداشت درختان پیر و فرتوت و غیره را نصیب جامعه میکند.
ولی اگر موارد فنی مورد توجه قرار نگیرد و به جای انجام دادن اصولی فعالیتها در قالب سامانهٔ بهرهبرداری مکانیزه، کارها بدون رعایت مسائل فنی و در چارچوب روشهای سنتی انجام پذیرد آثار منفی متعددی را در پی دارد. عمده مسائل فنی را که بیتوجهی یا کمتوجهی به آنها موجب بروز این گونه خسارات سنگین و گاه جبرانناپذیر میشود میتوان چنین برشمرد:
http://nature.harferooz.com/photos/images/932exploatare_forestiera.jpg (http://nature.harferooz.com/photos/view.php?filename=932exploatare_forestiera.jpg)
الف ـ قطع و تبدیل
1- رعایت فصل قطع در زمانی که جریان شیره گیاهی متوقف است و به دلیل ریزش برگ، وزن درختان به میزان قابل توجهی کاهش مییابد و در عمل، امکانِ هدایت درختان (http://nature.harferooz.com/www.nature.harferooz.com) در جهتهای مختلف که مطابق نظر کارشناسان با ملاحظات پرورش جنگل و مسائل ایمنی باشد، راحتتر انجام میپذیرد.
2- استفاده از کارگران آموزش دیده و ماهر.
3- استفاده از اره موتوری سالم.
4- تأمین به موقع وسایل و ابزارهای ایمنی.
5- ابزارهای کمکی نظیر گوه و تیرفور (tirfor) و وینچ (winch) یا قرقره.
6- رعایت جهت خروج فراوردهها.
7- در نظر گرفتن وضع پستی و بلندی و شرایط آب و هوایی به ویژه وزش باد.
ب ـ خروج فراوردههای چوبی از جنگل به کنار جاده
1- طراحی شبکه جادههای فرعی.
2- خودداری از عبور مسیرهای چوبکشی از مناطقی که مستلزم زدن ترانشه با عمق بیشتر از یک متر باشد.
3- هدایت آب از سطح مسیرهای چوبکشی به سمت جنگل.
4- استفاده از بولدوزرهای وینچدار (قرقرهدار) با طول تیغه و وزن کم (معادل کاترپیلار D6).
5- رعایت طول و تراکم مسیرهای چوبکشی.
6- استفاده از نیروهای آموزشدیده و ماهر.
7- انتخاب ماشینهای کشندهٔ چوب با فناوری مناسب و متناسب با شرایط پستی و بلندی.
8- توجه به وضعیت درختان مورد بهرهبرداری.
9- پرهیز از به کارگیری ماشینهای چرخ زنجیری.
10- خودداری از فعالیت در روزهای بارانی و هر وضعی که برای کار نامساعد باشد.
11- خارج کردن تنهٔ درختان با طول بلند و تا حد امکان به صورت تمامْتنه.
12- در نظر گرفتن بازار مصرف.
ج ـ دستهبندی و حمل فراوردههای چوبی از جاده جنگلی به کارخانه
1- تعیین مکانهایی برخوردار از شیب مناسب با زهکش طبیعی و مساحت متناسب با نوع و حجم فراوردههای جنگلی تولیدی به نحوی که در معرض تابش نور خورشید و وزش باد و دستیابی به آن آسان و امکان کنترل بازدید فراوردهها باشد.
2- سهولت بارگیری و ترخیص فراوردهها.
3- توجه به زمینشناسی و پایداری لایهها.
د ـ پیامدهای رعایت نشدن اصول فنی در بهرهبرداری جنگل
1- بیتوجهی به موارد مذکور، اهداف مورد نظر در سامانههای بهرهبرداری مکانیزه را با نارساییهای جدی و مشکلات اساسی مواجه میسازد و همواره موجب افزایش خسارات وارد شده به جنگل میشود. این خسارات به ویژه در بخشهای قطع و تبدیل و خروج انواع فراوردهها به صورت افزایش ضایعات است.
در روش سنتی، میزان افت چوب به دلیل نواقص موجود در روش قطع و تبدیل شامل افت کنده و افت تنه بر اثر شکافتگی و شکستگی تنه در حدود 6 درصد حجم درخت است. ضایعات حمل از جنگل به کنار جاده نیز در شرایط نامناسب در حدود 3/43 درصد است. به این نحو که افت شاخه و سرشاخه (5 درصد)، افت باقیماندهٔ تنه تا قطر 50 سانتیمتر (3/9 درصد)، افت گرده بینه (29 درصد) که در مجموع 3/49 درصد حجم درخت را شامل میشود.
2- افزایش صدمات جسمانی و تلفات جانی که در حدود 59 درصد آن در هنگام سرشاخهزنی حادث میشود. صدمات وارده شامل دست (60 درصد)، پا (29 درصد)، سر (3 درصد)، سایر اندامها (8 درصد) است.
3- کاهش بازده گروههای کار و ماشینهای بهرهبرداری به ویژه در بخش خروج فراوردههای جنگلی.
4- افزایش هزینههای اجرایی.
5- صدمه دیدن درختان اطراف درختی که قطع میشود.
6- کوبیدگی و نابودی خاک بر اثر ایجاد فرسایش شیاری و گاه فرسایش خندقی در طول مسیرهای چوبکشی.
7- تشدید فعالیت قارچها و دیگر عوامل زیستی مخرب.
8- آلودگیهای محیطی.
9- کاهش کیفیت تولیدات.
10- پایین آمدن توان اقتصادی طرحهای جنگلداری.
11- ناممکن شدن تأمین به موقع مواد اولیهٔ مصرفی کارخانههای صنایع چوب (http://nature.harferooz.com/www.nature.harferooz.com).
به طور کلی رعایت نشدن اصول فنی در بهرهبرداری جنگل باعث ناکامی در اجرای طرحهای جنگلداری که اجرای اصولی آن خود متضمن دوام و بقای جنگل است میشود.
به کارگیری نیروهای ورزیده برای هر کاری ضروری است ولی بیشک در بهرهبرداری جنگل و به ویژه عملیات قطع و تبدیل که مطابق بررسیها میزان صدمات جسمانی و تلفات جانی در آن بعد از استخراج معدن قرار دارد و از جمله کارهای پرمشقت و سخت به شمار میآید اهمیت و ضرورت توجه هر چه بیشتر به آن را دو چندان میکند.
http://nature.harferooz.com/photos/images/147c91db66410c294db6ad47b.jpg (http://nature.harferooz.com/photos/view.php?filename=147c91db66410c294db6ad47b.jpg)
بهرهبرداری جنگل، علم و فن اجرای اصولی برنامهها برای تحقق اهداف پرورش جنگل است و در واقع یکی از ارکان علم جنگلداری به حساب میآید که حاصل سالیان دراز کار طبیعت و انسان را به هم پیوند میدهد و حلقهٔ اتصال بین بخشهای تولید زیستی و تولید صنعتی است.
مجموعه اقدامات مربوط به بهرهبرداری در صورتی که با اصول فنی و قواعد علمی انجام پذیرد فواید عدیدهای همچون ایجاد مشاغل مولد و سازنده، ایجاد درآمد برای روستاییان و جنگلنشینان، تأمین نیازهای چوبی جامعه، جلوگیری از پوسیدگی و به هدر رفتن سرمایهٔ ملی، افزایش میزان جذب و ذخیرهسازی آب، فراهم شدن زمینه برای زادآوری و تجدید نسل از طریق برداشت درختان پیر و فرتوت و غیره را نصیب جامعه میکند.
ولی اگر موارد فنی مورد توجه قرار نگیرد و به جای انجام دادن اصولی فعالیتها در قالب سامانهٔ بهرهبرداری مکانیزه، کارها بدون رعایت مسائل فنی و در چارچوب روشهای سنتی انجام پذیرد آثار منفی متعددی را در پی دارد. عمده مسائل فنی را که بیتوجهی یا کمتوجهی به آنها موجب بروز این گونه خسارات سنگین و گاه جبرانناپذیر میشود میتوان چنین برشمرد:
http://nature.harferooz.com/photos/images/932exploatare_forestiera.jpg (http://nature.harferooz.com/photos/view.php?filename=932exploatare_forestiera.jpg)
الف ـ قطع و تبدیل
1- رعایت فصل قطع در زمانی که جریان شیره گیاهی متوقف است و به دلیل ریزش برگ، وزن درختان به میزان قابل توجهی کاهش مییابد و در عمل، امکانِ هدایت درختان (http://nature.harferooz.com/www.nature.harferooz.com) در جهتهای مختلف که مطابق نظر کارشناسان با ملاحظات پرورش جنگل و مسائل ایمنی باشد، راحتتر انجام میپذیرد.
2- استفاده از کارگران آموزش دیده و ماهر.
3- استفاده از اره موتوری سالم.
4- تأمین به موقع وسایل و ابزارهای ایمنی.
5- ابزارهای کمکی نظیر گوه و تیرفور (tirfor) و وینچ (winch) یا قرقره.
6- رعایت جهت خروج فراوردهها.
7- در نظر گرفتن وضع پستی و بلندی و شرایط آب و هوایی به ویژه وزش باد.
ب ـ خروج فراوردههای چوبی از جنگل به کنار جاده
1- طراحی شبکه جادههای فرعی.
2- خودداری از عبور مسیرهای چوبکشی از مناطقی که مستلزم زدن ترانشه با عمق بیشتر از یک متر باشد.
3- هدایت آب از سطح مسیرهای چوبکشی به سمت جنگل.
4- استفاده از بولدوزرهای وینچدار (قرقرهدار) با طول تیغه و وزن کم (معادل کاترپیلار D6).
5- رعایت طول و تراکم مسیرهای چوبکشی.
6- استفاده از نیروهای آموزشدیده و ماهر.
7- انتخاب ماشینهای کشندهٔ چوب با فناوری مناسب و متناسب با شرایط پستی و بلندی.
8- توجه به وضعیت درختان مورد بهرهبرداری.
9- پرهیز از به کارگیری ماشینهای چرخ زنجیری.
10- خودداری از فعالیت در روزهای بارانی و هر وضعی که برای کار نامساعد باشد.
11- خارج کردن تنهٔ درختان با طول بلند و تا حد امکان به صورت تمامْتنه.
12- در نظر گرفتن بازار مصرف.
ج ـ دستهبندی و حمل فراوردههای چوبی از جاده جنگلی به کارخانه
1- تعیین مکانهایی برخوردار از شیب مناسب با زهکش طبیعی و مساحت متناسب با نوع و حجم فراوردههای جنگلی تولیدی به نحوی که در معرض تابش نور خورشید و وزش باد و دستیابی به آن آسان و امکان کنترل بازدید فراوردهها باشد.
2- سهولت بارگیری و ترخیص فراوردهها.
3- توجه به زمینشناسی و پایداری لایهها.
د ـ پیامدهای رعایت نشدن اصول فنی در بهرهبرداری جنگل
1- بیتوجهی به موارد مذکور، اهداف مورد نظر در سامانههای بهرهبرداری مکانیزه را با نارساییهای جدی و مشکلات اساسی مواجه میسازد و همواره موجب افزایش خسارات وارد شده به جنگل میشود. این خسارات به ویژه در بخشهای قطع و تبدیل و خروج انواع فراوردهها به صورت افزایش ضایعات است.
در روش سنتی، میزان افت چوب به دلیل نواقص موجود در روش قطع و تبدیل شامل افت کنده و افت تنه بر اثر شکافتگی و شکستگی تنه در حدود 6 درصد حجم درخت است. ضایعات حمل از جنگل به کنار جاده نیز در شرایط نامناسب در حدود 3/43 درصد است. به این نحو که افت شاخه و سرشاخه (5 درصد)، افت باقیماندهٔ تنه تا قطر 50 سانتیمتر (3/9 درصد)، افت گرده بینه (29 درصد) که در مجموع 3/49 درصد حجم درخت را شامل میشود.
2- افزایش صدمات جسمانی و تلفات جانی که در حدود 59 درصد آن در هنگام سرشاخهزنی حادث میشود. صدمات وارده شامل دست (60 درصد)، پا (29 درصد)، سر (3 درصد)، سایر اندامها (8 درصد) است.
3- کاهش بازده گروههای کار و ماشینهای بهرهبرداری به ویژه در بخش خروج فراوردههای جنگلی.
4- افزایش هزینههای اجرایی.
5- صدمه دیدن درختان اطراف درختی که قطع میشود.
6- کوبیدگی و نابودی خاک بر اثر ایجاد فرسایش شیاری و گاه فرسایش خندقی در طول مسیرهای چوبکشی.
7- تشدید فعالیت قارچها و دیگر عوامل زیستی مخرب.
8- آلودگیهای محیطی.
9- کاهش کیفیت تولیدات.
10- پایین آمدن توان اقتصادی طرحهای جنگلداری.
11- ناممکن شدن تأمین به موقع مواد اولیهٔ مصرفی کارخانههای صنایع چوب (http://nature.harferooz.com/www.nature.harferooz.com).
به طور کلی رعایت نشدن اصول فنی در بهرهبرداری جنگل باعث ناکامی در اجرای طرحهای جنگلداری که اجرای اصولی آن خود متضمن دوام و بقای جنگل است میشود.
به کارگیری نیروهای ورزیده برای هر کاری ضروری است ولی بیشک در بهرهبرداری جنگل و به ویژه عملیات قطع و تبدیل که مطابق بررسیها میزان صدمات جسمانی و تلفات جانی در آن بعد از استخراج معدن قرار دارد و از جمله کارهای پرمشقت و سخت به شمار میآید اهمیت و ضرورت توجه هر چه بیشتر به آن را دو چندان میکند.