داردوست

[Magnum]

داردوست

نام علمی:Hedera Pastuchovii Woron. ex Grossh.

نام انگلیسی:ivy

نام‌های دیگر: دارْدُوسْت، دُرْ دُس (آستارا و کَرگانرود)، وَلْگان (رامسر)، تویْجه‌لی (شفارود)، وَلْگ، وَلْگُم، بَلْگُم (گیلان، نور، کُجُور، مازندران)، تَبَج (بعضی مناطق گیلان)، لَشْک (لاهیجان و دیلمان)، وَلُو، بَلُو، بَلْوه (گرگان)، پاپیتال (تهران)، حَبْلُ ‌المَساکین، بَقْلَةُ البارِده، اَخْفاک، بَرْشَن، لکو، صار مشق، چاندنی بیل، حَلَبْلاب، پَویچه، قَُِسُوس، عَشَقه، پیچَک، تال (ثابتی، 389؛ معین، 2/2305).

دارْدُوست، درختچه‌ای پیچنده و بلند از تیرهٔ عَشَقه (Araliaceae) است (مظفریان، درختان ...، 38). گونه‌ها و واریته‌های داردوست، پیچک‌هایی همیشه‌سبزند که به دلیل داشتن ریشه‌های مَکینه‌دار، به تنهٔ درختان می‌چسبند و از آنها بالا می‌روند (ثابتی، 388).

گیاه‌شناسی

شاخ و برگ: شاخه‌های جوان و دمبرگ‌ها و گل آذین پوشیده از کرک‌های کوچک ستاره‌ای ـ فلسی شکل قهوه‌ای مایل به زرد شونده، شعاع‌های کرک‌ها تا نیمهٔ طول شعاع‌ها جدا. برگ‌ها به طول تا 12 و عرض 7 (9) سانتی‌متر، تا حدی چرمی، روی سطح بالایی سبز تیره، در سطح پایینی کم‌رنگ‌تر.

برگ‌های شاخه‌های گسترده روی زمین دایره‌ای ـ قلبی، کامل یا با لَپ‌های کوچک، برگ‌های شاخه‌های پیچان عقیم بسیار متنوع، تخم مرغی پهن یا مستطیلی ـ تخم مرغی یا سرنیزه‌ای، با قاعدهٔ قلبی عمیق یا سربریده یا گوه‌ای، کامل یا گوشه‌دار یا لَپ‌دار پهن، اغلب در بخشی پیکانی باز با لَپ میانی طویل شده، برگ‌های شاخه‌های بارور اغلب لوزوی یا تخم مرغی ـ لوزوی، اغلب تا حدی نوک‌دار یا اغلب تا حدی نوک‌کُند، کامل. دمبرگ‌ها از پهنک کوتاه‌تر یا هم‌اندازهٔ آن.

گل: چتر تا حدی کروی با گل‌های 5- 20 تایی، منفرد، یا 3- 8 تایی در گل آذین مرکب خوشه‌ای. دمگل‌ها به طول 6- 12 سانتی‌متر. دندانه‌های کاسهٔ گل بسیار کوتاه. خامه‌ها به طول 10- 15 سانتی‌متر (مظفریان، درختان ...، 38).

میوه: سِته (ثابتی، 388) سیاه به قطر 6- 10 میلی‌متر (مظفریان، درختان ...، 38) درون آن به تعداد متنوع دانه وجود دارد (معین، 2/2304).


پراکنش

داردوست، بومی ایران و قفقاز و آسیای صغیر است و در جنگل‌های مرطوب هیرکانی در شمال ایران از آستارا تا گرگان و رامیان وجود دارد (ثابتی، 391).

کاربردها

میوهٔ داردوست دارای اثر مسهل و کمی سمی است. در مناطق گرم نواحی مدیترانه‌ای از ساقهٔ مسن این گیاه، به خودی خود یا با ایجاد شکاف، رزین مخصوصی خارج می‌شود که در طب سنتی با نام صمغ عشقه با کاربرد قاعده‌آور مصرف می‌شود. در بافت‌های این گیاه، گلوکزیدی به نام هِدِرین موجود است که اثر قی‌آور و مسهل دارد. دم کردهٔ برگ و همچنین صمغ آن که لادَن نامیده می‌شود (با گل لادن اشتباه نشود) نیز قاعده‌آور است (معین، 2/2305، 3/3523).

داردوست در جنگل‌های شمال به مصرف خوراک دام می‌رسد و در باغ‌ها برای تزیین کاشته می‌شود (ثابتی، 388).